Trauma en PTSS
Schokkende gebeurtenissen, zoals een overval, oorlogsgeweld, een verkeersongeluk, emotionele mishandeling en seksueel misbruik kunnen langdurig psychische klachten veroorzaken. Ook andere vormen van trauma, zoals langdurig gepest worden, natuurrampen of het plotselinge overlijden van een naaste, kunnen leiden tot trauma-gerelateerde psychische problemen, zoals PTSS.
Mensen met een trauma-gerelateerde klachten kunnen last hebben van nachtmerries, flashbacks, en extreme angst of vermijding van situaties die aan het trauma doen denken. Vaak zijn er ook nog andere psychische en lichamelijke klachten, zoals slaapproblemen, prikkelbaarheid, concentratieproblemen en heftige emoties zoals woede, angst, schuld of schaamte.
Tussen de 50 en 80% van de Nederlanders maakt in zijn of haar leven tenminste één potentieel traumatische gebeurtenis mee. Ongeveer 7% van hen ontwikkelt uiteindelijk een posttraumatische stress-stoornis. PTSS gaat vaak gepaard met andere klachten, zoals rouw, depressie, angst, dissociatie of verslaving.
PTSS en traumaklachten zijn vaak goed te behandelen. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat behandelingen zoals EMDR en cognitieve gedragstherapie (CGT) effectief zijn bij het verminderen van traumagerelateerde klachten. Deze behandelvormen behoren tot de best onderzochte en meest effectieve behandelingen binnen de GGZ voor mensen met PTSS en traumaklachten.
Veelvoorkomende trauma- en stressorgerelateerde klachten
Posttraumatische stress-stoornis (PTSS)
PTSS is een psychische aandoening die kan ontstaan na het meemaken of getuige zijn van een traumatische gebeurtenis. Mensen met PTSS blijven als het ware vastzitten in de gevolgen van het trauma. De herinnering aan wat er is gebeurd blijft zich opdringen en kan sterke emoties, lichamelijke spanning en gevoelens van onveiligheid oproepen. PTSS kan zich op verschillende manieren uiten. Veelvoorkomende klachten zijn: herbelevingen van de traumatische gebeurtenis, bijvoorbeeld in de vorm van herinneringen, nachtmerries of flashbacks, het vermijden van situaties, gesprekken, gedachten of gevoelens die aan het trauma doen denken, een voortdurend gevoel van spanning of waakzaamheid, snel schrikken of moeite hebben om te ontspannen, prikkelbaarheid, boosheid of concentratieproblemen, slaapproblemen en gevoelens van schuld, schaamte of somberheid. Deze klachten kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven, werk, studie en relaties met anderen.
Complexe PTSS / Meervoudig trauma
Een trauma hoeft niet altijd het gevolg te zijn van één ingrijpende gebeurtenis. Ook langdurige of herhaalde belastende ervaringen, zoals pesten, emotionele verwaarlozing, huiselijk geweld of misbruik, kunnen leiden tot traumaklachten of een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Wanneer iemand gedurende langere tijd aan dergelijke ervaringen is blootgesteld, bijvoorbeeld tijdens de jeugd, kunnen naast de gebruikelijke PTSS-klachten ook problemen ontstaan met emotieregulatie, zelfbeeld en vertrouwen in anderen. Dit wordt ook wel complexe PTSS genoemd.
Verlies / rouw
Rouw is een natuurlijke reactie op het verlies van iemand of iets dat belangrijk voor je was. Meestal gaat het om het overlijden van een dierbare, maar ook andere ingrijpende verliezen kunnen rouwklachten veroorzaken, zoals het einde van een relatie, het verlies van gezondheid of het wegvallen van toekomstverwachtingen. In de meeste gevallen nemen rouwklachten na verloop van tijd geleidelijk af, maar soms blijft het verwerken van het verlies moeilijk en houden de klachten langdurig aan. Er kan dan sprake zijn van complexe rouw of een persisterende rouwstoornis.
Rouw en een posttraumatische stressstoornis (PTSS) zijn verschillende aandoeningen, maar kunnen in de praktijk soms op elkaar lijken. Vooral wanneer een verlies plotseling, schokkend of traumatisch is geweest, kunnen naast rouw ook traumaklachten ontstaan. Hierbij kan gedacht worden aan herbelevingen, nachtmerries, vermijding van herinneringen of een aanhoudende staat van spanning of waakzaamheid. In dergelijke situaties kunnen rouw- en traumaklachten met elkaar verweven raken en elkaar in stand houden of versterken.
Aanpassingsstoornis
Een aanpassingsstoornis is een psychische reactie op een ingrijpende of stressvolle gebeurtenis in je leven, zoals een scheiding, ontslag, relatieproblemen, ziekte, verhuizing of het verlies van een dierbare. Het lukt dan niet goed om met de verandering of situatie om te gaan, waardoor er klachten kunnen ontstaan zoals somberheid, angst, spanning, piekeren, slaapproblemen of concentratieproblemen. Deze klachten kunnen ervoor zorgen dat het dagelijks functioneren tijdelijk onder druk komt te staan. Een aanpassingsstoornis en een posttraumatische stressstoornis (PTSS) ontstaan beide na ingrijpende gebeurtenissen, maar er zijn belangrijke verschillen. Bij PTSS is er sprake van een traumatische gebeurtenis waarbij iemand wordt geconfronteerd met ernstige dreiging, geweld of een schokkende ervaring. Daarbij staan vaak klachten op de voorgrond zoals herbelevingen, nachtmerries, vermijdingsgedrag en een voortdurende staat van spanning of waakzaamheid. Bij een aanpassingsstoornis gaat het meestal om stressvolle of belastende levensomstandigheden die niet per se traumatisch van aard zijn. De klachten ontstaan vooral doordat het moeilijk is om je aan te passen aan de nieuwe situatie. Traumatische herbelevingen, zoals bij PTSS, spelen hierbij geen centrale rol.
Behandeling van trauma en PTSS
Een ingrijpende of schokkende gebeurtenis kan langdurige gevolgen hebben. Sommige mensen blijven last houden van herbelevingen, nachtmerries, spanning of een voortdurend gevoel van onveiligheid. PTSS en traumaklachten zijn vaak goed te behandelen. Samen onderzoeken we welke klachten je ervaart, welke invloed het trauma nog heeft op je leven en welke behandeling het beste aansluit bij jouw situatie. Hieronder vind je de behandelmethoden van traumagerelateerde klachten binnen mijn praktijk.
Imaginaire Exposure (IE) bij trauma en PTSS
Imaginaire Exposure (IE): ook wel `blootstelling' genoemd, is een vorm van cognitieve gedragstherapie die wordt gebruikt voor het behandelen van PTSS. Tijdens deze vorm van therapie wordt je gevraagd om herinneringen aan het trauma op te roepen en deze gedetailleerd te beschrijven. Het doel is om de angst en negatieve gedachten over het trauma te verminderen door herhaalde mentale blootstelling aan de herinneringen.
Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) bij trauma en PTSS
Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR): een zeer effectieve therapie voor het behandelen van PTSS en trauma-gerelateerde klachten. Tijdens een EMDR-sessie wordt de cliënt gevraagd aan bepaalde aspecten van de traumatische gebeurtenis te denken, terwijl hij of zij oogbewegingen maakt. Dit proces helpt de hersenen de herinnering op een gezondere manier te verwerken, wat resulteert in een afname van de klachten.
Imaginaire Rescripting (IR) bij trauma en PTSS
Imaginaire Rescripting (IR): dit is een therapeutische techniek waarbij je negatieve of traumatische herinneringen herschrijft om de betekenis ervan te veranderen. Tijdens deze therapie haal je een traumatische gebeurtenis op uit je geheugen en stel je je voor hoe deze anders had kunnen aflopen. Je beeldt je in hoe je zou willen dat de gebeurtenis verliep en visualiseert je dat dit daadwerkelijk gebeurd. Dit proces helpt je om de basisbehoeften die tijdens het trauma werden geschonden te vervullen en biedt de mogelijkheid om gevoelens en behoeften die je op dat moment moest onderdrukken, nu te uiten. Het helpt ook om gedrag te verbinden aan je gevoel, wat kan bijdragen aan een betere emotie-regulatie.
Narratieve Exposure Therapie (NET) bij meervoudig trauma
Narratieve Exposure Therapie (NET): dit is een behandeling voor mensen met PTSS die meerdere traumatische ervaringen hebben meegemaakt. Het draait om het creëren van een samenhangend levensverhaal waarin deze gebeurtenissen worden verwerkt en een plek krijgen. Tijdens de therapie wordt een levenslijn opgezet, waarin traumatische gebeurtenissen -maar ook positieve herinneringen- worden geplaatst in hun context van tijd, plaats en ruimte. Er vindt exposure plaats en de cliënt wordt begeleid in het opstellen van een levensdocument waarin de herinneringen worden herschreven en verwerkt.
Verwerkingsgericht schrijven bij trauma en PTSS
Schrijfopdrachten: ook wel expressief schrijven genoemd. Er zijn verschillende protocollen ontwikkeld waarbij het opschrijven van gevoelens, gedachten en ervaringen helpt om trauma te verwerken. Het is een laagdrempelige en effectieve manier om emoties te uiten en betekenis te geven aan traumatische gebeurtenissen. In mijn optiek zijn schrijfopdrachten vooral waardevol bij traumatische rouw, of als extra element in een reguliere traumabehandeling.
Een behandeling op maat
De behandeling van trauma en posttraumatische stressstoornis (PTSS) wordt altijd afgestemd op de persoonlijke situatie, de aard en ernst van de klachten en het tempo dat iemand aankan. Er wordt zorgvuldig gekeken naar de ingrijpende gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden en naar de klachten die op dit moment op de voorgrond staan, zoals herbelevingen, spanning of vermijding. Daarnaast wordt rekening gehouden met persoonlijke voorkeuren voor een bepaalde behandelvorm.
Klachten die vaak samen voorkomen met traumaklachten
PTSS (posttraumatische stressstoornis) komt zelden alleen voor. Veel mensen met traumaklachten ervaren naast de kernsymptomen van PTSS ook andere psychische of lichamelijke klachten. Dit wordt comorbiditeit genoemd. Het herkennen van deze samenhang helpt om beter te begrijpen hoe de klachten zich ontwikkelen en wat er nodig is in de behandeling van PTSS en traumaklachten. Hieronder vind je een aantal klachten die regelmatig samen voorkomen met PTSS en traumaklachten.