ADHD en ADD

Veel voorkomende ADHD-klachten

ADHD kan zich op verschillende manieren uiten. Veelvoorkomende klachten zijn problemen met aandacht en concentratie, snel afgeleid zijn, moeite hebben met plannen en organiseren, uitstelgedrag, impulsiviteit en moeite met het afmaken van taken. Ook kunnen mensen moeite hebben met het reguleren van emoties, snel overweldigd raken door prikkels of moeite hebben om activiteiten en verplichtingen goed te doseren.

Aandachts- en concentratieproblemen

Bij ADHD kan het lastig zijn om de aandacht langere tijd bij een taak te houden, vooral wanneer een activiteit weinig interessant of belonend is. Je kunt gemakkelijk worden afgeleid door geluiden, gedachten, je telefoon of andere prikkels uit de omgeving.

Tegelijkertijd kan iemand met ADHD zich juist langdurig en intensief op iets richten dat interessant of uitdagend is. Dit wordt ook wel hyperfocus genoemd. Het probleem is dan niet zozeer dat iemand zich niet kan concentreren, maar dat het moeilijk kan zijn om de aandacht doelgericht te sturen. Of dat iemand hierbij over de eigen grenzen gaat, omdat men vergeet pauzes te nemen of bijvoorbeeld te eten of op tijd naar de wc te gaan.

Veelvoorkomende problemen zijn bijvoorbeeld:

• snel afgeleid zijn;
• moeite hebben met luisteren of informatie vasthouden;
• regelmatig dingen vergeten of kwijt raken;
• moeite hebben met saaie of routinematige taken;
• moeite hebben om een taak af te maken;
• regelmatig van de ene activiteit naar de andere springen.

Impulsiviteit of hyperactiviteit

Hyperactiviteit bij volwassenen ziet er vaak anders uit dan bij kinderen. Het hoeft niet te betekenen dat iemand voortdurend druk of beweeglijk is. Het kan zich bijvoorbeeld uiten in innerlijke onrust, voortdurend bezig willen zijn of moeite hebben om tot rust te komen. Toch is er vaak wel sprake van lichamelijke onrust, zoals friemelen, vaak opstaan om even wat te pakken, of het "klemmen" van spieren om minder beweeglijk te zijn.

Impulsiviteit kan zich onder andere uiten in snel reageren zonder eerst na te denken, anderen onderbreken, impulsieve beslissingen nemen of moeite hebben om te wachten. Soms leidt dit tot problemen in relaties, werk of financiële situaties.

Plannen, organiseren en uitstelgedrag

Een belangrijk onderdeel van ADHD zijn problemen met de zogenoemde executieve functies. Dit zijn vaardigheden die helpen om gedrag doelgericht te sturen, zoals plannen, prioriteiten stellen, tijd inschatten, beginnen aan taken en het overzicht bewaren.

Je kunt bijvoorbeeld precies weten wat je moet doen, maar toch niet goed in staat zijn om daadwerkelijk te beginnen. Of je begint aan verschillende dingen tegelijk, waardoor er uiteindelijk weinig wordt afgerond. Ook perfectionisme komt vaak voor bij mensen met ADHD, waardoor het lastig is om een taak af te ronden. 

Dit kan leiden tot een patroon van uitstellen, tijdsdruk opbouwen en vervolgens onder hoge druk alles proberen in te halen. Hoewel dit van buitenaf soms kan lijken op een gebrek aan discipline, kan er bij ADHD sprake zijn van problemen met het daadwerkelijk aansturen van gedrag en aandacht.

Emotieregulatie

Behandeling van ADHD

ADHD kan niet simpelweg worden opgelost door 'meer discipline' of 'beter je best doen'. Een behandeling kan wel helpen om meer inzicht te krijgen in de manier waarop ADHD bij jou werkt en om vaardigheden te ontwikkelen waarmee je dagelijkse leven beter kunt organiseren. Binnen mijn praktijk richt de behandeling zich vooral op het verminderen van de gevolgen van ADHD in het dagelijks leven. We kijken samen naar de problemen waar je tegenaan loopt en onderzoeken welke patronen deze problemen in stand houden. Afhankelijk van je klachten en hulpvraag kan gebruik worden gemaakt van cognitieve gedragstherapie (CGT), Acceptance and Commitment Therapy (ACT), psycho-educatie en praktische interventies gericht op executieve functies.

Psycho-educatie bij ADHD

Psycho-educatie helpt om beter te begrijpen wat ADHD inhoudt en hoe ADHD zich bij jou uit. We kijken bijvoorbeeld naar aandacht, motivatie, planning, tijdsbesef, impulsiviteit en emotieregulatie.

Meer inzicht kan helpen om jezelf minder te beoordelen vanuit het idee dat je 'gewoon beter je best moet doen' en om te onderzoeken welke omstandigheden en strategieën voor jou daadwerkelijk werken.

Executieve functies en praktische vaardigheden bij ADHD

Wanneer problemen met plannen en organiseren op de voorgrond staan, kunnen we heel concreet kijken naar de manier waarop je je dag, werk en verplichtingen organiseert.

Denk bijvoorbeeld aan:

• plannen en prioriteiten stellen;
• taken opdelen in kleinere stappen;
• gemakkelijker beginnen aan taken;
• omgaan met uitstelgedrag;
• realistisch plannen;
• omgaan met tijdsdruk;
• overzicht creëren;
• afleidingen en prikkels beperken;
• balans aanbrengen tussen inspanning en herstel.

Het uitgangspunt is daarbij niet dat je een perfect systeem moet ontwikkelen. We zoeken naar een manier van organiseren die bij jou past en die je ook daadwerkelijk kunt volhouden.

Cognitieve gedragstherapie (CGT) bij ADHD

CGT kan helpen wanneer ADHD gepaard gaat met negatieve gedachten, ineffectieve gedragspatronen, problemen in het dagelijks functioneren of bijkomende klachten zoals angst, depressie of burn-out. We onderzoeken bijvoorbeeld gedachten en overtuigingen die leiden tot uitstelgedrag, perfectionisme, vermijding of een negatief zelfbeeld. Vervolgens oefenen we met ander gedrag en meer effectieve manieren om met lastige situaties om te gaan.

Acceptance and Commitment Therapy (ACT) bij ADHD

ACT kan helpen wanneer je veel bezig bent met gedachten over jezelf, bijvoorbeeld dat je tekortschiet, niet genoeg doet of meer zou moeten kunnen. Binnen ACT leer je om anders om te gaan met lastige gedachten en emoties en tegelijkertijd te handelen in de richting van wat voor jou belangrijk is. Dit kan helpen wanneer je veel energie kwijt bent aan het bestrijden of vermijden van frustratie, onzekerheid of gevoelens van falen. 

Een behandeling op maat